Dünya Kitap Günü

Dünya Kitap Günümüz kutlu olsun.
Dünyadaki her şey kitaplar kadar güzel olsa, çirkin yalnız bir kelime olurdu.


Fotoğraflar, bookshelfporn'dan alınmıştır.

Röportaj: Köşe Yazarlarını Alt Üst Eden Blog

Mizahçı arkadaşlarının tespitiyle:

BİR GÜN HER KÖŞE YAZARI ONLARDAN BEŞ DAKİKALIĞINA KORKACAK

   Sizi bir blogla tanıştırmak istiyorum. Üst kısmında “haketmediği dükkânlarda sefa sürenler, bilmeyenler, bilmediğini sorup da öğrenmeyenler” yazan bu blogun yan tarafında Yılmaz Özdil, Hıncal Uluç, Hakkı Devrim'den Ayşe Arman ve Reha Muhtar'a kadar tüm köşe yazarlarının ismi var.

   Bu blogu tesadüfen gördüm, sonra saatlerimi blogda geçirdim ve tüm yazıları bir çırpıda okudum. Köşe yazarlarının tutarsızlıklarını, vahim hatalarını tespit eden ve kaynaklardan yararlanarak doğrusunu söyleyen Muhtesip, uzun zamandır okuduğum en güzel ve özgün blog oldu. Bir heyecanla kendilerine ulaşıp onlarla tanışmak, blogları hakkında konuşmak istediğimi söyledim ve Levent'le Burçin beni kırmadılar.

Üniversitede hocalarımdan biri, “Bugünün en büyük ihtiyacı, baştakilerin dün ne söylediklerini ve bugün ne söylüyor olduklarını karşılaştıran birileri.” demişti.

   Artan bloglardan ve internetle beraber düşen gazete tirajlarından sonra tüm dünyada “Köşe yazarına artık ihtiyaç var mı?” sorusu tartışılmaya başlandı. Bizde ise, köşe yazarları hâlâ halktan ayrı ve vazgeçilmez oldukları inancındalar desek karnımız ağrımaz.
   Muhtesip, Google çağında yazarların göz göre bu hatalara nasıl düştüklerini oldukça eğlenceli bir dille anlatıyor. Açık açık isim veriyor, meydan okuyor.
   Ve sanırım hocamın da dediğini yapıyor.
   Onlarla Muhtesip olarak yazarların vahim hatalarını, “sıradan üç okur” olarak da köşe yazarlarının bugününü, yarınını, şimdilerde sorulan “bloglar köşe yazılarının yerini alacak mı”yı konuştuk.
   Bugüne dek göz önündekiler konuştu, okur dinledi. Bugün artık belki de okurun konuşma vakti.

Cem Yılmaz yıllarca “Neden Sanat?” sorusuyla dalga geçti. Bir Ekşi Sözlük yazarına da sormaya çekiniyorum; fakat beni mecbur bıraktınız. “Neden Muhtesip?” Ve siz kimsiniz?
Levent:
- Blogumuzu takip eden bazı insanların düşündüğü gibi medya bağlantılı çalışan kişiler değiliz. Medya dışında tamamen farklı profesyonel uğraşlarımız var. Herhangi bir gizem oluşturmak için söylemiyorum ama hakikaten kim olduğumuzun büyük bir önemi yok. Yapmak istediğimiz şeyin tam olarak anlaşılabilmesi çok daha önemli. Yoksa, her gün işe giderken metroda karşılaştığınız herhangi iki kişiyiz.
Böyle bir blog kurmaya ne zaman karar verdiniz, sizi özellikle bu blogu açmaya sürükleyen yanlışlarla dolu yazı hangisiydi?

Levent:
- Okumayı öğrendiğimden beri gazete okuyan bir kişi olarak, yılların getirdiği birikimin isyan haline dönüşmesi yaklaşık 4 ay öncesine uzanır. Yıllardır gazetelerin köşe yazarlarını okuyup hayıflanmaktan sıkılınca geçen ekim ayında bu blogu kurdum. Bu kadar hatalı yazının arasında, böyle bir blog için beni harekete geçiren yazı ise, aslında küçük sayılabilecek bir hatayı içeriyordu. Güneri Cıvaoğlu'nun bir yazısında aktör Daniel Day Lewis'i ve onun oynadığı “Babam İçin” filmini ne kadar beğendiğinden bahsedip ondan sonra da filmden “7 Oscar'lı” diye söz etmesi, bende sabır taşının çatlamasına sebep oldu. Burçin'in de katılımıyla yalnızca dört ayda 300’ün üzerinde yazı girdik bloga.

Levent, medya bağlantılı olmadığınızı özellikle belirttin. Belki de bu sebeple eleştirilerde bu kadar tarafsız olabiliyor, her ismi ele alabiliyorsunuz. Size göre medyadaki herhangi biri sizin yaptığınız işi sizin kadar serbestçe yapabilir mi? Ya da siz yapabilir miydiniz?

Levent:
İşten çıkarmaların her zaman en yoğun şekilde yaşandığı bir sektör olan medyada bizim yaptığımız gibi bir çalışmayı halihazırda medya mensubu olan birisinin ismini, cismini alenen ortaya dökerek yapabileceğini çok düşünmüyorum. Mesela, Serdar Turgut, Habertürk'ün internet sitesinde başlattığı medya blogunda, sadece diğer grupların yazarları ve televizyoncuları ile alakalı yazılar yazıyor, eleştiriler yapıyor. Habertürk grubuna hiç yer vermiyor ve hatta yanlış hatırlamıyorsam, yer vermeyeceğini de bloga başlarken söylemişti. Bu nedenle başta söylediğim gibi, medyada çalışan bir kişinin bizim yaptığımız gibi bir çalışmayı yapabileceğini sanmıyorum. Varsayımlar üzerinden konuşmayı sevmem; ama ben medyada çalışsaydım ben de büyük ihtimalle yapamazdım.

TWİTTER YAZARININ KÖŞE YAZARLARINDAN ÇOK DAHA FAZLA TAKİPÇİSİ OLABİLİYOR

Burçin sana sormak istiyorum. Levent “her gün işe giderken metroda karşılabileceğiniz herhangi iki kişiyiz” dedi. Bence bu çok önemli. Sanıyorum internetin getirdiği olanaklarla sıradan okur, varsa tepkisini daha çok gösterebilmeye başladı. Belki eskiden yazarlara iletiliyordu bu tepkiler ve biz görmüyorduk. Sıradan okur, artık isyan mı ediyor?
Burçin:
- Bizim gibi tema haline getirmeseler de köşe yazarlarını eleştiren mecralar da azımsanmayacak sayıda. Ancak asıl isyan kendini aktif değil pasif surette gösteriyor. O da şu: Sıradan okur artık köşe yazarlarını önemsemiyor, umursamıyor, dinlemiyor bile. Bir köşe yazarı için hiçbir şey bundan daha kötü olamaz, olmamalı. Birkaç nesil önce kamuoyuna yön veren, yakın zamana kadar hiç olmazsa gündemi belirleyen köşe yazarları artık genç kuşak tarafından umursanmıyor. Bu gitgide yayılıyor. İyi bir internet sözlüğü ya da Twitter yazarının birçok köşe yazarından, ki ana akım medyada yazanlardan bahsediyorum, çok daha fazla takipçisi olabiliyor.
   Haklılar da. Sözlük sitelerinde, bloglarda, twit’lerde zeka pırıltıları, afallatıcı yeni bilgiler, geçmişe dair ortaya çıkan ya da yurtdışı kaynaklı yeni bilgiler, gazetelerde yer verilmeyen gelişmeler..vs. havada uçuşurken köşe yazılarında hâlâ “filanca parti gerici” ya da “falanca parti halk düşmanı” tadında, yüzeysel, yarım asırlık ezberler tekrarlanıp duruyor. Ne yeni bir bilgi ne bir zeka pırıltısı. Serbest atış yapıp tutturamayanlar da cabası....
   Biz ise yeni nesle kıyasla eski alışkanlığından kopamayan tipleriz. Onlar ağacı keselim gitsin derken biz hâlâ o ağacı meyve veriyormuş gibi taşlıyoruz. Onlar bu köseleden ayakkabı olmaz derken biz yine de dövelim belki bir iş çıkar diyerek uğraşıyoruz. Okurlarda bir isyan var ve bu isyan aktif değil, pasif ve bence bizim durduğumuz noktanın arkasında değil çok ilerisindeler.

Blogunuz her gün güncelleniyor. Her gün tüm gazeteleri okuyor musunuz? Hataları gördüğünüzde şıp diye çıkarıyor musunuz? Ya da bu çalışma temposunda kaynak karıştırma işini nasıl yapıyorsunuz?


Burçin:
- Her gün tüm gazeteleri okuyamayabiliyoruz. Hatta hiç gazete okuyamadığımız günler de olabiliyor; çünkü ikimizin de ciddi, ağır profesyonel yaşamı var. Blogumuzdaki tespitler çok mütevazı zaman aralığında yapılmış tespitlerdir. Araştırma konusunda muhtesip.blogspot.com/p/uluc.html adresindeki gibi kendi özelleştirdiğimiz Google arama motorlarını kullanıyoruz.

Levent:
- Hataları evet, belirttiğiniz gibi genelde şıp diye çıkarıyoruz. Çünkü, köşecilerimiz genelde kompleks, anlaşılması zor hatalar yapmıyorlar. Sağ olsunlar, daha bizim âciz bilgi dağarcığımızın ötelerinde çalışmalar yapan köşe yazarlarına pek rastlamadık. Kaynak karıştırma işi ise biraz daha farklı. Biz her ne kadar o yazılanın hatalı olduğunu biliyorsak da, bunu okuyucuya doğruluğu kabul edilebilir bir kaynak aracılığı ile vermeye çalışıyoruz. Yani iki kere ikinin dört ettiğini bilsek bile bu konuda bir matematik kitabını referans olarak işaret etmeye gayret ediyoruz.

Sitenize göre başınızın belası isim Yılmaz Özdil. Arkasından Hıncal Uluç geliyor (Hakkı Devrim'in en çok eleştirilen isimlerden biri olması da ilginç). Ben bu isimlerden daha çok yanlış bilgi veren yazarlar olduğunu düşünüyorum. Bu da belli yazarları bilerek es geçtiğinizi düşündürüyor.
“Mükerrer hatası olmasa blogumuzda pek anmayacağım Ayşe Arman” demişsiniz bir yerde de. Bu isimleri neden es geçiyorsunuz?


Levent:
- Öncelikle şunu söyleyeyim: Yılmaz Özdil'in her bulduğumuz hatasını yazmıyoruz. Çünkü o zaman siteye başka bir şey koymamamız gerekir. Buna rağmen en üst sırada ise, nedenini kendisine sormalı. Keza aynı durum Hıncal Uluç için de geçerli. Ayşe Arman'ı daha çok magazin yazarı sınıfında görüyoruz. Onunla ilgili yazı farklı bir konuda yaptığımız araştırma sırasında karşımıza çıkmıştı, o nedenle yazdık. Yoksa normalde site bağlamında tv eleştirmenlerini, spor ve magazin yazarlarını pek fazla takip etmiyoruz.

Belki zaman probleminden dolayı bazen atladığımız yazarlar olabilir ama “bilerek es geçme” diye bir durum kesinlikle söz konusu değil. Özellikle şu yazarın şu hatası vardı niye yazmadınız diye sorsanız, büyük ihtimalle verecek makul bir cevabımız olacaktır.


İNTERNET, KÖŞE YAZARLARININ ZANNEDİLDİĞİ KADAR BİLGİLİ VE YETKİN OLMADIKLARINI ORTAYA ÇIKARDI


Özellikle Nazlı Ilıcak'la ilgili yazınızda dikkatimi çekti. Yazarın Memurlar.net'i birkaç saniye araştırmaya bile gerek görmemesi garip. Siteniz bunun örnekleriyle dolu, belki de çıkış noktası o. Tüm ülkeye dağılan büyük bir gazetenin köşe yazarı, Google'dan önce bizi kandırdıkları zamanda mı kaldı, ne dersiniz? Neden birkaç saniye de olsa araştırmaya gerek duymuyorlar? Ya da Google çağında kendilerini neden hâlâ Tanrı sanıyorlar?

Levent:
- İnternetin basılı gazete kavramını öldürmeye başladığı, uzun zamandan beri konuşulan bir konu. Ama aslında ülkemizde gazetelerin bu sıkıntısının kaynağı, insanların gazeteyi bayiden almak yerine internetten okumayı tercih etmesi değil. İnternetin özellikle Türkiye'de yazılı basına vurduğu en büyük darbe, gazetelerin aslında doğru dürüst bir haber veremediğini ve köşe yazarlarının da zannedildiği kadar bilgili ve yetkin olmadıklarını ortaya çıkarmasıdır. Türkiye'de basının büyük telaşı bundan kaynaklanıyor. Bugün, eğer dil biliyorsanız, Guardian'ı tek tıkla önünüze getirip okuyabiliyor ve bir Türk gazetesi ile mukayese edebiliyorsunuz. Mukayese sonucunda da, çok büyük bir ihtimalle o Türk gazetesini satın almaktan vazgeçiyorsunuz.
   Köşe yazarlarımız zaten bilmedikleri şeyleri sorup öğrenme veya araştırma konusunda kesinlikle hevesli değiller. Bu blogu kurarken en çok onların bu özelliğine güveniyorduk ve maalesef bizi hiç haksız çıkarmadılar. Zaten eski kalemler diyebileceğimiz yazarlar artık sadece geçmişten kalan isimlerini kullanarak yazmaya devam ediyorlar. Bilgiye erişimin sınırlı olduğu “Karanlık Çağlar”da gazeteciliğe başlamış ve o zamanlarda isim yapmış olmaları en büyük avantajları.
Burçin:
- Bu konuda bir de örnek vermek isterim. Çetin Altan’ın şu iddiası vardır: TCK, İtalyan Faşist Ceza Kanunu’ndan alıntıdır, der. Oysa bu bilgi yanlış. Mussolini’nin Faşist hükümleri TCK’nın kabulünden sonra gerçekleşmiş. Bu örneği şunun için verdim: Elimdeki arşive göre Çetin Altan bunu ilk olarak 1960’larda yazmış. Tabii o zamanlar kimse bunu irdelememiş. Bu ve benzeri birçok iddia gibi bu da sükse yapmıştır. 1970’ler, 80’ler... İnternetten de kaynak gösterebileceğim 90’lı yıllardaki yazıları, 2000’lerdeki yazıları da var aynı ezberde. Ama bugün, 2011 yılında 12 yaşındaki bir çocuk bile Google’dan bu bilginin sağlamasını yapıp yanlış olduğunu derhal görebilir. Karanlık Çağlar’da “fırtınalar estirmekle” günümüz koşulları arasındaki farkı somutlaştırmak adına bu örneği verdim; Türkiye artık bunları aştı, aşmalı. Ben kendimi dahi 12 Eylül sonrasının kültürel çölünde büyümüş bir insan olarak görüp 1990 ve sonrası doğumlu neslin kültürel ve sosyal dinamikliğine imrenirken bu insanların kendilerini hâlâ otorite sanmaları üzücü.
 

Uzun zamandır üzerinde tartışılan bir konu, siz de belirttiniz. Blogunuzla alakası olmasa da fikrinizi almak istiyorum. Köşe yazarlığı bitiyor mu ve bitmeli mi? Bizim onlara ihtiyacımız hâlâ var mı? Ve eğer, köşe yazarlığı sonlanırsa, onun yerini alacak bloglardaki bilgi yanlışlarını nasıl temizleyeceğiz?

Levent: - Köşe yazarlığının biteceğini düşünmüyorum. Çünkü bizim medyamız haber ağırlıklı bir yapıya sahip değil. Her gazetenin verdiği haberler üç aşağı beş yukarı birbirinin aynı. Özel haber diye sunulanlar bile çoğu zaman ya önceden bildiğiniz şeyler oluyor ya da o “özel haberi” üç ayrı gazetede görebiliyorsunuz. Bugün gazeteleri birbirinden ayrıştıran yegane unsur, sevelim veya sevmeyelim, köşe yazarları. Bir gazetenin politikasının ne olduğunu köşe yazarları üzerinden anlayabiliyorsunuz. Habertürk gazetesi ilk kurulduğunda sanırım Fatih Altaylı idi, köşe yazarı gazetesi değil, muhabir gazetesi olacağız, demişti. Birkaç ay dayanabildi, sonra Elif Şafak, Bekir Coşkun, Amberin Zaman derken bütün köşeler dolduruldu. Belki, bir tek Taraf gazetesini, Türkiye gündemini değiştiren haberleri art arda patlattığı için biraz ayrı tutabilir ve orada haberin köşeye üstünlük sağladığını söyleyebiliriz.
   İhtiyaçlar kişilere göre farklılık gösterirler, bir köşe yazarına farklı nedenlerle ihtiyaç duyan insanlar olacaktır. Bazı insanların, bir köşe yazarından bilgi ve olayları değerlendirme yeteneği dışında beklentileri de olabilir. Kendi problemlerini, düşüncelerini, söylemek isteyip de söyleyemediklerini bir köşe yazarının yazdığını görünce mutlu olan, yalnızlık hissinden kurtulan insanların da var olduğunu biliyorum. Köşe yazarlarını sözcüleri olarak görmeye meyilli insanlar var. Kim bilir belki de bu yüzden, bazı gazetecilerin bir sonraki durağı siyaset sahnesi oluyor.
   Bloglar ve köşe yazarlarını inanılırlık açısından farklı değerlendirmeliyiz bence. Okuyucu köşe yazarına ilk etapta daha hoşgörülüdür. Çünkü, bir köşe yazarının belli yetenekleri var ki, bu adama köşe vermişler, maaş ödüyorlar, demek ki bir şey var bu adamda diye düşünür. Blog yazarlarında böyle bir koruma olmaz, okuyucu daha acımasız davranabilir, o nedenle çok fazla yanlış yapma lüksü olmaz blog yazarının. Okuyucu sayısı kadar düzeltmeni olur. O nedenle bloglar nedeniyle oluşacak bilgi kirliliği internetin genel kirlilik ortalamasının üstüne çıkmaz.

Burçin:                                      
- Gazeteler oldukça köşe yazarlığı da öyle ya da böyle var olacaktır. Bence asıl soru köşe yazarlığının itibarının iade olup olmayacağı. Arkadan gürül gürül gelen yeni neslin önünde sonunda bu bendi yıkıp basılı yayınlarda hak ettikleri yerleri alacağına inanıyorum. Liyakat eninde sonunda iltiması ezecektir, hep öyle olmuştur. Bizim yaptığımız da belki bir yanardağın patlamadan önce çekilmiş son fotoğrafı ya da İstanbul’un fethinden önceki Bizans’ta tartışılan konularının ana başlıkları gibi kaydedilmiş birer ibret vesikası olarak kalır.

Şöyle bir tespitim var: Bazı blog yazarları, köşe yazarlarından daha fazla araştırma yapıyor. Daha özgün yazılar yazıyor. Siz de bunlardan birisiniz mesela. Bu konudaki görüşünüzü merak ediyorum.

Levent:
- Ben bir adım ötesini düşünüyorum. Muhtesip yorum yazılarının yer aldığı bir blog olmadığı için, kendimizi dışarıda bırakarak diyebilirim ki, bugün herhangi bir blog yazarını, mesela bu siyasi konular üzerine yazan bir blog yazarı olsun, en büyük gazetenin en şöhretli siyaset yazarının yerine koyun, kesinlikle sırıtmayacaktır. Blog yazarları, her zaman çok bilgilidir manasında söylemiyorum ama köşe yazarlarının yeterlilik seviyeleri olması gerekenin o kadar altında ki, ortalama bir blog yazarının bu seviyeyi geçmesi hiç zor olmuyor.

   Futbol blogları bunun bir başka güzel örneği. Ana akım medyadaki spor yazarlarının çoğu, futbol üstüne yazan ortalama bir blogcu kadar yetkin ve konuya hâkim değiller. Ben mesela, sadece futbol değil, tüm spor dalları ile ilgili bütün gelişmeleri bloglardan takip etmeyi tercih ederim.

Sitenizde yer verdiğiniz, Vedat Türkali'nin “Fatmagül'ün Suçu Ne?” senaryosunun roman sanılması pek çok yazar tarafından düşülen bir hata olmuş. Burdan yola çıkarak soruyorum: Sizce köşe yazarları kitap okuyor mu ya da sadece birbirlerini mi okuyorlar?

Levent:
- Buna net olarak okuyorlar veya okumuyorlar diye cevap vermek mümkün değil tabii ama yazdıkları yazılara bakacak olursak ben kitap okumadıklarını düşünüyorum. Birbirlerinin yazılarını da, gazetelerin diğer bölümlerini de çok fazla okumuyorlar. Bu durumun yol açtığı bazı hatalar sitemizde örnekleri ile mevcut.

Burçin:
- Arama yapacaklar için anahtar kelimeler: Pişti, Gazete Okumayan Gazeteciler.
“Haketmediği dükkânlarda oturup sefa sürenler” demişsiniz. Bulunduğu yeri haketmeyen yazarlar olduğunu düşünüyorsunuz. Kim bunlar?

Levent:
- Çok büyük kısmı. Zaten yukarıda anlatmaya çalıştığım çerçevede kendilerini belli ediyorlar.


KOLTUK MERAKI KONUSUNDA EN ÖNDE KÖŞE YAZARLARI GELİR

Yazarlarımızın en büyük hatası nerde sizce?

Burçin:
- Fazla iddialılar. Sandıkları kadar bilgili olmayabileceklerini düşünmüyorlar. Sanıyorlar ki bulundukları konumu edinmiş olmalarının sebebi o konuda onlardan daha iyi kimse olmaması. Oysa “negatif seleksiyon” diye de bir olgu var. Sırf nüfuzu nedeniyle köşe yazarlığına getirilenler de var. Bunlar en azından kendilerini bilmeli. “Kişi kendin’ bilmek gibi irfan olmaz” demişler.
Levent:
- Kulaktan dolma bilgilere çok fazla rağbet ediyorlar. Kahvedeki adam size “şöyle şöyleymiş” dese ve o bilgi yanlış çıksa bunu normal karşılarsınız. Yüksek tirajlı bir gazetede köşesi olan biri bunu yapınca aynı hoşgörüyü göstermek zor. Tabii en büyük hataları, bütün yetersizliklerine karşın bulundukları makamı terk etmeme konusunda gösterdikleri çaba. Ne siyasiler ne de bir başkası... Koltuk merakı konusunda en önde köşe yazarları gelir.

Burçin: - “Köşe kadısı” diye de bir tabirin olması o açıdan çok mânidar.

Levent, bilgi de böylesine çabuk erişilebilir olmuşken hâlâ neye güveniyor olabilirler? Köşe yazarlarının fütursuzluğunda belki de bir nebze okurun ona sadakatle inandığını düşünmesinin etkisi de var, ne dersin?

Levent:
- Okur sadakatine tabii ki güveniyorlar, çünkü mesela benzer siyasi fikirleri paylaştığı bazı okurlarının kendisini hiçbir şekilde bırakmayacağının bilincindeler. Bildik söylemdir, “bu adam bizden, hata yapsa da görmeyelim” mantığı. Bence en çok güvendikleri, taraftarları olarak gördükleri bazı okurlarındaki bu sahiplenme duygusu. Tabii bunun kadar önemli bir başka güven kaynağı da yaptığı hatayı okurların nasıl olsa araştırmayacakları, soruşturmayacaklarına olan güven. Ben yazayım da nasıl olsa kimsenin bu yazdığımın doğru olup olmadığını araştıracak kadar merakı, bilgisi ve vakti yok diye düşünüyorlar. İşte biz bu düşüncenin karşısında durmaya çalışıyoruz Muhtesip olarak.

Blogunuzun en eğlendiğim kısmı, “Bir daha asla bu konudan bahsetmeyeceğim.” diyen yazarların tutarsızlıklarını, bir ay geçmeden aynı konudan beş altı kez daha bahsettiklerini ispat ettiğiniz yazılar. Kendi yazılarını çabuk mu unutuyorlar, bu rahatlığı okurun hafızasızlığı mı veriyor?


Burçin:
- Bence gerçekten yani safiyane unutanı da vardır ama önemli bir kısmı bahsettiği konuya ağırlık katmak, sözünde ne kadar ciddi olduğunu ifade etmek için bu yola başvuruyor. E tabii verilen söz de arkasında duran samimiyet kadar sağlam olabiliyor.
Sizin bilmediğiniz için karışamadığınız, “Birisi bir şu açılardan baksa şu yazılara” dediğiniz bir dil, uzmanlık alanı var mı?

Burçin:
- Köşe yazarları yazılarında dar çerçevelerin dışına pek çıkmadığı için öyle bir ihtiyacımız olmadı. Dilerim bir gün öyle bir ihtiyacımız da olur.
Levent:
- Burçin’in dediği gibi, sağ olsunlar bizi o yönden hiç zorlamıyorlar.

Dil konusunda gerçekten hassassınız. Bizde dil konusunda hassas olanlara “dil polisi” yakıştırması yapılır hemen. Böyle tepkiler alıyor musunuz?

Burçin:
- Ekşi Sözlük’te “matarama su ko” adıyla Hacivatlık yapmış olmam bu açıdan bir önyargı oluşturdu. Hacivatlık, Ekşi Sözlük başlıklarında yazımı standart hale getirme mekanizmasıdır. Beni bilen bazı yazarlar katıldığım blogun da yazım hataları üzerine olduğu gibi yanlış bir izlenime kapıldı ama bu doğru değil; çünkü zaten basit daktilo/dikte hatalarını es geçiyoruz ve yayımladığımız 313 yazımızın %10’u bile dil hatalarına dair değildir. Dil konulu olanlar da genellikle Hakkı Devrim gibi, bir kelimenin, ismin anlamını vermek iddiasında olup da hata yapan yazılardır. Yoksa kimseyi dahi anlamındaki de’yi ayırmamış, özel isimden sonra kesme işareti koymamış diye eleştirmedik. Lakin bu konuda otoritelik taslayıp hata yapanlar da eleştirimizi hak edenlerdir. Bence bu, blogumuzun amacını anlamak isteyenlerin dikkat etmesi gereken bir ayrım.

AYŞE HÜR'DEN TEPKİ ALDIK

Daha önemlisi, eleştirdiğiniz yazarlardan hiç tepki aldınız mı?

Burçin:
- Ayşe Hür’den tepki aldık. Aslında Ekşi Sözlük’te onun hakkında yazılan, bizimle ilgisiz bir yazıya karşı mesaj atmak istemiş; ama internet ağlarını nasıl örmüşse oradan blogumuza gelip yazıdaki eleştirilere olan tepkisini de bize yazmıştı. Kendisine durumu izah etmeye ve kendisine yönelik eleştirilerin hangisinin bize ait olduğunu, hangisinin olmadığını anlatmaya çalıştık. Ne kadar başarılı olduk bilemem tabii. Bizim yazılarımıza yönelik eleştirisi sarkastik olduğumuz yönündeydi, ki sarkastizm bizim üslubumuzun inkâr ettiğimiz bir yönü değil zaten.
   Bu alaycı üslûbunuzun yazıyı renklendirmekten daha çok “bu kadar basit hataya da nasıl düşüyorlar”ın tepkisi olduğunu, okuyucuda bu kanıyı daha da güçlendirdiğini düşünüyorum.
Burçin:
- Öyle gerçekten de. Fransız Devrimi’nin tarihini 3 eksik 5 yanlış yazmak belki vurgulanası bir hatadır ama üsluba pek bir etkisi yoktur mesela. Öte yandan Hıncal Uluç, “Kanuni’nin dört oğlu vardı.” yazıp ardından 5 tane erkek adı sıralayınca bu çok daha ilginç oluyor. Aynı şekilde Yılmaz Özdil’in “Ay yıldız sadece 3 takımın armasında olur diğerleri asla, 100 kere de şampiyon olsa armasına koyamaz!” iddiasını dile getirdiği 3 köşe yazısının altına Ay-yıldızlı Cizrespor, Elazığspor ve Bursaspor arması koymak çok daha üslup belirleyici oluyor ve alaycılığı asıl bu tür örnekler kaçınılmaz kılıyor. Hele ki Sayın Özdil’in spor yazarlığı da yapmakta olduğunu düşünürseniz ne demek istediğimi daha iyi anlayacaksınız.
Levent:
- Öyle hatalar, o kadar enteresan yanlışlıklar yapıyorlar ki, bazen bizim bir şey söylememize gerek kalmıyor. Durumun kendisi yeteri kadar trajikomik oluyor.

                                         Editörler ya da eleştirmenler bir kitabı zevkle okuyamadıklarından      yakınırlar. Sizde de bu tür bir “meslek hastalığı” oluştu mu?                                                         
 Levent:                                                                                                                                               
- Aslında siteden sonra bu hastalık oluşmadı, bu hastalık oluştuğu için bu siteyi yaptık.                             
Burçin:                                                                                                                                                
- Ben köşe yazarlarının hatalarından usanıp köşe yazısı okumayı bırakmış bir okurdum. Bu blogu görünce okurluğa geri döndüm. Blogun benim üzerimde terapi etkisi oldu bile diyebilirim.                                     



Edebi kitaplarda durum nasıl?                                                                                                             
                                                                                                                                                               
Levent:                                                                                                                                                   
- Gazetelere göre, çok daha kötü durumda olanlar var. Bir konuyu derinlemesine inceleme iddiasındaki       akademik eserlerde bile feci hatalara rastlayabiliyorsunuz. Bu konuda da çalışmalarımız var, fırsat ve zaman bulduğumuzda farklı bir platformda onları da dile getirmek istiyoruz.                                                          



ELİMİZE DÜŞMEYEN YAZARLAR, DİŞE DOKUNUR HİÇBİR BİLGİ VERMEDEN GAZETE KÖŞESİ İŞGAL EDENLER

Hep fazla hata yapan yazarlar üzerine konuştuk. Sizce en az hatayla yazan yazar kim? Kimi elinize düşüremiyorsunuz?

Burçin:
- Elimize düşmeyen yazarlar köşe yazısında zaten bilgi vermeyen, arkasında hiçbir bilgi/veri desteği olmadan görüş yazan yazarlardır. Yani bir yazar eğer blogumuza konuk olmamışsa, olası istisnaları tenzih ederek söylüyorum, muhtemelen bunun nedeni onun bilgili olması değil dişe dokunur hiçbir bilgi vermeden gazete köşesi işgal etmekte olmasıdır.

Okurunu gerçekten ciddiye alan, yazısını kulaktan dolma bilgilerle değil, araştırarak yazdığı için takdir ettiğiniz isimleri ben yine de merak ediyorum. Kimler dükkânını hakediyor? Ya da hatalarını geçtim, sizler kimleri okumayı yine de seviyorsunuz?

Burçin:
- Hüseyin Hatemi’yi seviyordum, bıraktı. Sevan Nişanyan’ın dil üzerine yazılarını seviyordum, bıraktı. Başka aklıma gelen de yok. Çarklar benim beğenimin tersine işliyor galiba.

Levent:
- Sevan Nişanyan'ı ben de takip ediyordum, hatta bir deyimin anlamı üzerine bir müddet mail yoluyla bayağı bir tartışmıştık kendisiyle. Gülay Göktürk'ü Yeni Yüzyıl zamanından beri ilgiyle takip ederim. Yağmur Atsız'ın da köşesini okumayı seviyorum.

Her şeye faydacı yaklaşmak istemem. Ama blogunuzun okurlara faydası ne?

Burçin:
- Köşe yazarlarına kalite gelmesi gibi ütopik bir “görünür” amacı olsa da bunun çok uzak bir hedef olduğunun farkındayım ve öyle bir şey tabii ki ummuyorum. Bence blogumuzun okurlara faydası uzun vadede güvenilir bir başvuru kaynağı teşkil etmek, köşe yazarlarına kadar yayılan ya da köşe yazarlarından kaynaklanan yanlış-çarpık bilgilerin “itlaf” edildiği bir odak noktası olmaktır.

Levent:
- İnternetin olumlu yanları olduğu kadar olumsuz yanları da var elbette. Bugün birçok medya sitesi var ve genelde popüler yazarların yazılarını aynı gün sitelerinde insanlara ulaştırıyorlar. Yazı, böylece çok daha geniş bir mecrayla buluşuyor. Ama yazıda bir hata, bir bilgi yanlışı varsa, bu hata da aynı hızla internet kullanıcısının önüne gidiyor. Muhtesip'in esas amacı, o hatalı bilginin doğrusunu sanal aleme kayıt düşmek.

Burçin, köşe yazarlarına kalite gelmesinden bahsederken “ütopik” kelimesini kullandın. Sitenizi gören ya da okuyucu tepkisiyle karşılaşan bir yazarın yine de kılını kıpırdatmayacağına mı inanıyorsun?

Burçin:
- Mizahçı bir arkadaşım blogumuzu gördüğünde: “Bir gün her köşe yazarı Muhtesip’ten 5 dakikalığına korkacak” demişti. Bu da öyle biraz. Uzun vadede bir kıpırdanma olabilir: 5, bilemediniz 6 dakikalığına...

Levent:
- Siteyi kurarken, yazarlardan bir tepki gelmesini beklemiyorduk zaten. Daha çok okurlara dönük bir çalışma olarak düşünmüştük. Bu site bizimle, gazete okurları arasında bilgi alışverişini sağlama amacına hizmet ediyor. Köşe yazarları bu alışverişte bize hammadde sağlayan tedarikçiler konumundalar.

Yazıdan para kazanan birinin “de” bağlacını bile ayıramıyor olması bana hep acıklı gelir. Bu hataya en son Mehmet Ali Birand düştü ve Oray Eğin tarafından uyarıldı. Bugün de Birand'ın yıllardır birkaç “nesamesi okunmuyor” dediğini blogunuzda ispat ettiniz. Doğrusunu öğrenmek bu kadar zor mu? Ya da dublörleri düzeltmenlere fazla mı güveniyorlar?

Burçin:
- Aynı hatayı benim de yaptığım oluyor, herkesin olabilir. Yalnız düzeltmenlik konusunda şunu söylemek isterim ki medyada artık düzeltmenlik kurumu kaldığını sanmıyorum. Kaldı ki düzeltmen olsa bile yazar yine de okura karşı sorumludur. Düzeltmen ise yazara karşı sorumludur. Blogumuzdaki köşe yazarı hatalarının %90’ı da düzeltmen müdahalesiyle düzeltilebilecek ya da oluşabilecek türden hatalar değil zaten. O kadarı için özel asistan gerekir.

Yanlışsız yazmak mümkün mü? Ben sanmıyorum. Siz de bir yazıda “entelektüele” “entellektüel” demişsiniz mesela. Bunu ille dil anlamında da söylemiyorum, yazar yanılamaz mı? Hatanın ne kadarını hoşgörmek caizdir acep?

Burçin:
- Yanlışsız yazmak tabii ki mümkün değil; hiçbir yazarı “entelektüel” yerine “entellektüel” yazdı diye blogumuza konuk etmeyiz. Hatanın okurlara sirayet etmeyecek olanını hoşgörmek bence caizdir.

Levent:
- Biz yanlış yazdığımızda zaten bizi takip edenler muhakkak o yazının altına yorum yazar ve hatayı belirtirler. Biz de hata olduğuna ikna olursak düzeltiriz. Medyadaki büyük köşe yazarlarından olmadığımızdan komplekslerimiz yoktur bu konuda.

Burçin:
- Yazarın yanılmasına gelince, gözden kaçıveren nadir hatalardan bahsediyor olsaydık bir okur olarak yazarlardan beklediğim asgari özen yükümlülüğü hakkında edebiyat parçalamak isterdim ama durum şu: 4 ayda 300’ü aşkın yazı çıkardık ve bazen hataları tespite zamanımız yetmiyor.

Levent:
- Yazarlar fikirlerinde, yorumlarında, görüşlerinde yanılabilirler. Ama, bilgiye giden yolların eskiye göre daha açık olduğu bu çağda yanılma çok hoşgörülebilir bir şey değil. Mesela, biz sitede hiçbir yazarın fikrini, düşüncesini tartışma konusu yapmıyoruz. Biz net ve somut bilgilerde yapılan hataları konu ediniyoruz. Onda bile bazen Burçin ile bir yazıyı yazmadan önce saatlerce tartışabiliyoruz. Bunu yazmayalım, bu bir hata değildir veya konuya şuradan yaklaşmalıyız gibi... Biz amatör bir çalışmada bu kadar emek harcıyorsak, profesyonel köşe yazarlarından çok daha fazlasını beklerim ve hatalarını da o kadar kolay hoşgöremem. Buna rağmen, Burçin'in de altını çizdiği gibi 4 ayda 300 yazı yazdık, ama bir o kadarını da önemli görmediğimizden veya zaman yetmediğinden dolayı siteye koyamadık.

Sizinle daha evvelki konuşmamızda kitaplarla ilgili çalışmalar da yapmak istediğinizi söylemiştiniz. Sonraki hedefiniz nedir, gazetecilerden sonra sıra kime gelecek?                                                       
                                                                                                                                                                  
Levent:                                                                                                                                                     
- Daha önce belirttiğim gibi, özellikle akademisyen unvanlı yazarların kaleme aldığı kitaplar üzerinde               çalışmalarımız sürüyor. Belli bir olgunluğa geldiğinde bunları da değerlendireceğiz.                                         

Teşekkür ederim. Çok keyifli bir sohbet oldu.
- Biz teşekkür ederiz.




Muhtesip'ten Bir Yazı

Üvercinka                                                                                                                                                 
Ertuğrul Özkök, Hürriyet Gösteri dergisinde çıkan bir yazıya sinirlenmiş ve bugünkü yazısında şiiri ve şairi ne  kadar sevdiğini anlatmaya çalışmış.                                                                                                              
Yazıyı okuyunca anladım ki; Ece Ayhan’ı sevmek, onun şiirini okumak isteyen herkesin Haydar Ergülen’den, geçmişte devrimci olduğuna dair bir “temiz kâğıdı”getirmesi gerekiyormuş.                                                                                                                                         
                                                                                                                                                                  
Şair isimlerini de bir bir sıralayıp, ne kadar şiirsever olduğunu güzelce ifade ettikten  sonra yazdığı şu satırlar   işi biraz bozmuş gibi :                                                                                                                               
“Artakalan Zamanda” CD’sinin yazılarının birinde, “Bizim kuşağın her üyesinin şahsi  kütüphanesinde mutlaka bir ‘Üvercinka’ vardır” diye yazmışım. Meğer yıllardır kütüphanemde “bana yasak kitaplar” saklıyormuşum.  Çok özür dilerim Aziz Ece Ayhan. “Asker  kaputu” giymiş etik nöbetçilerinizin izni olmadan kitaplarınızı satın almışım.                                                                                                                                                     

Özrünüzü Ece Ayhan'dan değil de Cemal Süreya'dan dileseniz daha iyi olur. Çünkü bahsettiğiniz  Üvercinka,  Cemal Süreya'ya ait bir şiir kitabıdır.                                                                                                            

Gündelik-II: Frida Kahlo, Kot İşçileri Konseri, Özdemir Asaf

   Size son yazımda bahsettiğim, silikozis hastası kot işçileri yararına düzenlenen konserdeydim 25 Ocak akşamı. Bir saat belgesel gösterimini de katınca beş saat süren, yorucu bir konserdi. Ancak hiçbir konserde örneğine rastlayamayacağınız çeşitlilikte olduğunu söyleyebilirim. Her yöreden türkülerle Türk Halk Müziği, rock, pop, ritm, dans, belki bir nebze arya... Tüm destekçi sanatçılara ve derneğin kurucuları, emekçileri Yasemin Göksu ve eşi Mehmet Demir'e teşekkür ederim. Özel bir teşekkür de, İspanya'dan bu konser için gelen ve tüm masraflarını kendisi arşılayan Oryantal Christiane Azem için. Gecenin yıldızları ise bence- Leman Sam sevdama rağmen- Mor ve Ötesi'yle Marsis'ti.

Konser arasında, derneğe ait ve yine bağış amaçlı rozetler, afişler, gösterimi yapılan belgeselin ve silikozis konulu kısa film “Dönüş”ün cd'leri satıldı. Ben Serdar Yıldırım'ın çektiği bu filmi ne zamandır merak ediyor ve arıyordum, tabii bu fırsatı kaçırmadım.

   Gece yarısına doğru bittiği için oldukça yorulsam da, gidebildiğim için gerçekten mutluyum.

   Yeri gelmişken bu bağış konserlerine nasıl baktığımdan da söz edeyim: Bu, bana etik gelmiyor. Yani yaptığınız bağışın karşılığını aldığınız zaman aslında bağış yapmış sayılmayabilirsiniz bile. Kurumlar, bağışları artırmak ve seslerini duyurmak için elbette böyle etkinlikleri düzenlemek zorunda kalıyorlar. Bu konserlere gidip onları desteklemek önemliyse de, seyircinin bunun gerçek bir yardım olmadığını bilmesi gerek. Bunun gibi karşılığını aldığın hiçbir yardım da gerçek bir bağış sayılmaz bana kalırsa. O sebeple asıl destekçiler, derneği bu zamana kadar yaşatan o isimsiz ve yardımsever insanlardır.

   Konserin sonunda sahneye çıkan silikozis hastalarını ve küçük çocuklarını görünce hakikaten çok üzüldüm. Para için canlara kıyılıyor. Düşünün, bu fotoğraftaki çocuklar, eğer babaları tedavi edilemezse, yakın zamanda babasız kalacaklar. Yalın gerçek bu. Ne olur, siz de elinizden geldiğince duyurun bu mücadeleyi. Hayatımız, yemekten içmekten uyumaktan ibaret olmasın, bir canı belki kurtarırsınız; hayatımızı anlamlandırırız.

                                                                             * * *

Kocası Rivera'yı kucağına almış Frida
Frida Kahlo, Evreni Kucaklayan Aşk, Toprak(Meksika), Ben, Diego ve Senyor Xoleti, 1949

Bunun ardından bahsetmek biraz yersiz olacak. Ama ha yazdım ha yazacağım derken neredeyse sergi sonlanacak diye hakkında bir iki kelam edeyim dedim. Frida Kahlo ve eşi Diego Rivera'nın resim sergisinden bahsediyorum. Benim gibi resmin teknik tarafından çok fazla anlamayan biri için bile büyüleyici bir sergiydi. Frida'nın otoportreleri, neşeli renkleri sizi o anda çarpmasa bile sergiden çıktığınızda aklınıza kazınıyor; olur olmadık yerlerde hatırlıyorsunuz. Rivera, Frida'dan daha kıdemli bir ressam; fakat ben yine de Frida'yı tercih ederim.
   Pera Müzesi'nde 20 Mart'a kadar sürecek bu sergi, Türkiye'ye ilk kez geliyor.
   Renkli ve kendine has kıyafetleriyle, Rivera'yla yaşadıkları sallantılı aşkla hep merak uyandıran bir kadın oldu, hatta filmi bile çekildi Frida Kahlo'nun. Müzenin bir köşesinde, onun hayatını anlatan bir belgesel de dönüyor sürekli, izleyebilirsiniz.

Karakalem. Ayrıntılar insanı sarsıyor.

   Genç kızlığında, yaşlı bir adam olan Rivera'yı daha tanımadan sanatına âşık olup onunla evleneceğini söyleyen, sonunda haklı çıkan, Rivera'dan bir çocuk hayatının büyük isteğiyken hastalığı sebebiyle çocuk sahibi olamayan Kahlo'nun tabloları, onun hayatı bilindiğinde daha da anlam kazanıyor. Sürrealist resme yöneldiğinde hep ayakları çizmiş (bir ayağı daha kısa olduğu için; ömrü boyunca, ona tarzını kazandıran uzun etekleri giymesinin sebebi de bu) ve düşük yaptığında çizdiği cenin resmi, kanaması olduğunda Rivera'nın onu çizdiği resim beni sarstı. Acısını resimden bile hissettim, çok çarpıcı; muhakkak görmelisiniz.

Frida'nın ilk sergisine ait bir davetiye de sergilenenler arasında.



Gitmişken realist Rus resimlerini de görmek şahane oldu. Bu tablolar da Rus Devlet Müzesi'nden ilk kez getiriliyor. Tolstoy'un da bir portresinin bulunduğu bu sergiyi anlatacak kelime bulamıyorum; çünkü ben hakiki anlamda Rus ressamları hayranıyım. Gerçekliğe, renklere hayretle bakmamak elde değil. Simsiyah bir fonda, simsiyah kıyafetiyle çizilen bir portrenin nasıl da fonla karışmadığını, kadifeymiş gibi görünen elbiseleri (Resimde bunu nasıl yaparlar, aklım almıyor), devasa bir pazar yeri tablosu (şaheser), hepsi hepsi birer şaheserdi. Bunların bir ikisini burda paylaşsam bile yakından görmenizi tavsiye edeceğim; çünkü burada hakikaten sıradan birer resim gibi görünüyor. Fırçaların izine kadar görebildiğiniz bu resimleri yakından görmeden ve realist sanatı tanımadan hakikaten hiçbir sanatla uğraşmamak gerek. Bu resimlerle Tolstoy'un, Dostoyevski'nin eserleri adeta canlanıyor.

Nikolay Yaroşenko, Yazar Lev Tolstoy'un Portresi, 1894

Kapiton Zelentsov, Piyotr Basin'in Atölyesi, 1833

 


Bu, yaklaşık 3 metre boyutunda bir resimdi. Mutlaka yakından görülmesini öneririm.
Konstantin Makovski, Maslenitsa Bayramı'nda St.Petersburg'da Admialteyski Bulvarı, 1869

   Alt kattaki Oryantalist koleksiyon sergisinde Osmanlı'yı resmeden tablolar, “Kaplumbağa Terbiyecisi” adlı ünlü tablonun aslı, Osman Hamdi Bey'in diğer bir iki tablosu ve dönemin İstanbul'unu da gitmişken görünüz. Bilen bilir, kahvehane araştırmacısıyım; kahvehaneye ait tablolar zaten beni heyecanlandırmaya yetti. Bu sergiye ikinci kez gidiyorum ve bu seferde de ilki kadar hayran oldum. Hareme dair tartışmalar da bu denli artmışken gidip yabancı ressamların hayal ettikleri haremi çizdikleri tabloları görmek fena fikir değil.

   Pera Müzesi, Meksika, Rus ve Osmanlı tablolarını (Oryantalist demek daha doğru) aynı anda sunuyor. Hatta eski çağlardan bu yana Anadolu'da kullanılmış ağırlık ve ölçülerinin sekiz binden fazla parçasını da görebilirsiniz müzede.
   Hiçbir sergiye gitmemiş, resmi de fazlaca bilmeyen biri iseniz bile, gözünüzü ve ruhunuzu sadece burayı gezerek bile doyurabileceğinizi iddia edebilirim.
   Kahlo ve Rivera sergisini başladığından beri 25 bin kişi ziyaret etmiş, bunu da belirteyim.
                                                                              * * *

28 Ocak'ta 30. ölüm yıl dönümüydü Türkiye'nin en çok sevilen şairlerinden Özdemir Asaf'ın. “Türkiye'nin en çok sevilen şairlerinden” tamlaması, öylesine bir tamlama değil. Hangi şiirsevere şair ismi sorsam onun adını vermiştir. Benim de küçüklüğümde aldığım üçüncü şiir kitabı ona aitti.
   Kızı Seda Arun o gün Cumhuriyet'te ne güzel dedi:

“... Ama babam: “Bir insan bir insanı bir şey görür, bu hayattır. / Bir insan bir insanı birçok şey görür, bu sevgidir. / Bir insan bir insanı her şey görür, bu aşktır. / Bir insan bir insanı hiçbir şey görür, bu doğu’dur. / Bir insan bir insanı görmez, bu ölümdür” der.
   İki ay süren kısa hastalığının ardından babam gitti. Benim babamı “görmez”liğim 30 yıldır devam ediyor.
   Ama Özdemir Asaf yaşıyor.”
                                                                   * * *
Not: Bir kehanet mi gerçekleşiyor: Amazon, 2010 yılının ilk üç ayında sattığı e-kitap sayısının basılı kitabı geçtiğini duyurdu.

Size, Giydiğiniz O Kotlar Yüzünden İnsanlar Ölüyor Desem?

 
                             

   Size şimdi bahsedeceğim şey, sadece vicdansızca değil, şerefsizce bir şey.

   Oturduğumuz yerde bizler, daha iyi yiyemediğimiz, Ağaoğlu'nun tepesi bahçeli evlerini alamadığımız için üzülüp duralım, patır patır ölüyor insanlar.
   Çarklar dönüyor. Her ay Vogue'larda ışıltılı tarafını gördüğümüz, âşık olduğumuz hayatın arka planı merdiven altlarında yaşanıyor. Bilmiyoruz.
   Ben de en fazla bir sene önce öğrendim.
   Tüm Türkiye, bundan altı sene önce. Dünya, tekstilde bu hastalığın yaşandığını bile bilmiyordu; çünkü ilk kez Türkiye'de yaşandı.
   Silikozis'ten bahsediyorum.
   Maden işçilerinin 20-30 yılda yakalandığı bu hastalığa, aşırı silisyum koklamaktan bir senede kapılan kot ağartma işçilerinden söz ediyorum. Bunu öğrendiğimden beri de, ağartılmış kotları giymekten utanıyor, bu kotları giyenlerden de nefret ediyorum.
   Bilmeyenler için anlatayım: Kot ağartma işlemi, Türkiye'de gelişmemiş semtlerin merdiven altı atölyelerinde yapılıyor. Dünyada makinelerce yapılan bu işlem, Türkiye'de ucuz diye insanlara yaptırılıyor. Bu kumu solumak ölümcül bir hastalık olan “silikozis”e sebep oluyor; ama bunu ayda 350, 400 liraya (Evet, aldıkları para bu) sabah 08.00'den akşam 19.00'a kadar kum soluyan işçilerin hiçbiri bilmiyor.
   Çoğu fason atölye olan bu yerlerde dünyanın büyük markalarının da kotları ağartılıyor.
   İşçilere, haftada bir maske vermişler, dalga geçer gibi.
   Atölyelerin sahipleri bunu biliyor, bilmez mi; şerefsizcesine biliyor. Onun için, bir gün bulunmamak adına işçilerinin hiçbirine sigorta yapmıyor, işyerlerini kapatıp başka yerlere gidiyor.
   O kumu uzun süreli solumak bu hastalığa sebep veriyor olmasına rağmen o insan diyemeyeceğim iş sahipleri, kapıları açıp içeriyi havalandırmak varken kumlar gitmesin diye kapıları sıkı sıkı kapattırıyor. Patır patır ölümleri hiç düşünmeden.

   İşçilerin hiçbiri bilmiyor, dedim. Öksürük, nefes darlığı, sonradan kan kusma gibi belirtileri olan hastalığın sonraki evrelerinde kişi artık yürüyemez hale geliyor. İşçisinin birinin merdivenleri çıkmakta zorlandığını gören şerefsiz iş sahibi, anlıyor onun bu hastalığa yakalandığını: “Git, biraz köyünde dinlen.” diyor. İyilik yaptığını sanıyor işçi, ne bilsin.
   Köylerine dönüyorlar. Ölümler başlıyor. Anlayamıyorlar; çünkü bu hastalığa daha önce kumlama işi yapanlarda rastlanmamış. Tüberküloz sanıyor bazı doktorlar. Kumlama yapılanlarda rastlanmamış; çünkü ölmüşler. 15-25 yaş arasındaki bu gençlerin eceliyle öldüğünü sandılar besbelli.
   Ölüyorlar; çünkü hastalıklarını doktorlar anlamıyor. Hafif vakalar belki önlenebiliyor. Ağır vakalara akciğer nakli Türkiye'de yapılamıyor. Tam bir tedavisi de yok aslına bakarsanız. Belki önlenebilir, belki son günlerini daha iyi geçirebilirler. Belki destek olunursa tedavisi de bulunabilir.
   Bir işçi- o da öldü- hastalığını askere gittiğinde öğreniyor. Çürüğe çıktığında, koşamadığında ağır hasta olduğunu söylüyorlar. İlk kez “kumlama hastalığı”na yakalandığını, bu işin onu hasta ettiğini o zaman duyuyor.
   Şimdi hepsi köylerinde, bildiklerimizin yanında bilmediklerimiz de şu an çalışarak, kimi ölümü bekleyerek bu işi sürdürüyorlar.
   “Çoluğumuz çocuğumuz var. Durumumuz ağırlaşıyor. Merdivenaltlarında bize kıydılar. Böyle olduğunu bilmiyorduk. Fukaralıktan bu yerlere geldik, çalıştık. Sağlık Bakanlığı izin vermemeliydi. Çalıştığımız yerler şimdi kapanmış. Kimden hesap soralım?” diyor şimdi bir işçi.

   Her gün birinin ölüm haberini alıyoruz. Çoğu evli, çocuklu olan bu insanların yaşayanlarının tek derdi ise, artık çalışamadıkları için evlerini geçindirme kaygısı. Öyle naif, öyle canını bilmez.
   Ve İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zeki Kılıçaslan'ın sözlerine ne denir, bilmiyorum:
   "Hastanın yurtdışına gitmesi lazım. Nasıl gidecek? Bir tanesi bu umutla geldi bize, ciğerleri mamen bitmiş artık, yurtdışı için rapor verecektik. Ama köyüne ölmeye gönderdik. Bu insan 22 yaşındaydı. Dal gibi çocuklar ölecek. Tam bir dram... "

    Ya bir hastaya, hastalığı bilmediklerini, nasıl olduğunu sorduklarında verdiği cevap?

   “Hocam, kot kumlamaya gelirsin, sonra hasta olur, köyüne döner ölürsün. Buna kumlama hastalığı derler.”
   Duyarlı öncüler sayesinde, artık işçilerin sesleri duyuluyor. Sağlık Bakanlığı kum taşlama işini yasakladı. Ama, zaten çoğu zaman merdiven altında yapılan bu iş için kayıt tutulmuyordu. İşçiler, bu işte çalıştıklarını ispat ederse devlet onları ücretsiz tedavi etmeye karar verdi. Ama, hiçbirinin sigortası yoktu; kaldı ki, işyerleri de kapatılmıştı. “Malulen emekli” olmak istiyorlar; çünkü artık çalışamıyorlar. (Bu insanların 15-25, en fazla 30 yaşında olduklarını hatırlatırım)
   Çalışma Bakanlığı Müfettişi'nin kendisine: “Çok fazla ihracatımız var. Bu işi fazla kurcalamayalım.” dediğini söylüyor öte yandan doktor. Ve bu insanlar denetim yapmadığı için olan bu ölümler için yine de yargılanamıyorlar. Denetim yapmamalarını bırakın, denetimi engelledikleri için de.

   Şimdi "kotişçileri.org" sitesinde Kot Kumlama Dayanışma Komitesi tarafından bir eylem sürdürülüyor o insanlar için. Ölmelerine çare bulamayacağız; ama hiç değilse, başkalarının bu hastalığa yakalanmasını önleyecek; hastalığa yakalananların tedavi çarelerini arayacak, bu haysiyetsiz işe son vereceğiz. Hiçbir şey yapılamazsa, ölenlerin ailelerine maaş bağlatılmasına çalışacağız. Bedava muayene olmalarını, buna sebep olanların yargılanmasını sağlayacağız. Maden işçilerinin de bu maddeyi solumaması gerektiğini tüm iş sahiplerine duyuracağız. İşçileri, hayatları pahasına çalıştıkları iş hakkında bilgilendireceğiz.
Biz Neler Yapabiliriz?
  
   Ağartılmış kot giymeyerek başlayacağız işe. (İsveç, Türkiye'den kot almayı bu sebeple yasakladı.) Sonra bunu etrafımızdaki insanlara anlatacağız. Ağartılmış kot giyenlerin kendilerini kötü hissetmelerini sağlayacağız; çünkü biliyoruz ki pek çok dünya markası üretimlerini Türkiye'de yapıyor. Siteye girip, şu bölüme imzamızı atacağız, haklarını kazanmaları için onlara destek olacağız:       http://www.kotiscileri.org/kategori/imza-at
   Ve hafif vakaların tedavi edilmesi ve ağır vakalara yurtdışında akciğer nakli yapılabilmesi için (Türkiye'de hiçbir nakil başarılı olamamış şimdiye kadar), ailelerini de düşünerek 25 Ocak'taki geliri onlara bağışlanacak “Sesimiz Nefesiniz 2” konserine Biletix'ten bilet alacağız. Alabildiğimiz kadarını alacağız.
   Hiçbir şey yapamasak herkese duyuracağız seslerini.
   Şu an, denetlenememiş pek çok yerde, şehirde, Alibeyköy, İkitelli, Gaziosmanpaşa gibi semtlerde bu işçilerin çalıştığını düşünerek.
   Şerefsizlere para ve can yedirmemek için.
   Buna önce moda blogları katılmalı. Modacılar kınamalı.
   Bir insan, buna da sessiz kalırsa niçin yaşar?

 
 
Kaynaklar: Ntvmsnbc, Radikal, Bianet.org, Kotişçileri.org'dan alınan bilgilerle yazılmış bir yazıdır.

Ekslibris ve Rüya Gibi Bir Sürpriz

   Sınırlı vaktimde pek çok işe yetişmeye çalıştığım için hiçbir işimi tam yapamıyorum bu aralar (Aslında bir senedir).
   Onun için size detaylı bir ekslibris yazısı yazamayacağım için üzgünüm. Derleyip güzelce toparlayıp daha sonra da yazabilirdim; ancak bundan hemen bahsetmezsem olmaz:)
   Zeynep, benim internetten tanıştığım arkadaşlarımdan biri. İnternetten pek çok insanla tanıştım, kimileriyle can ciğer dost olduk. Ve bu maceramda şaşırtıcı bir şekilde gördüm ki, ekran karşısında hiç görmediğin insanların kimine hakikaten yakınlık duyabiliyorsun.
   Birkaç ay evvel, ortak noktamız olan edebiyat sayesinde tanıştığımız Zeynep de onlardan. Benim bir sohbet esnasında (Twitter'da) kendime ait bir ekslibris istediğimi okuyan Zeynep, kolları sıvamış, bir arkadaşına saatlerce uğraşmaları sonucu benim için bir çizim yaptırmış, onları bastırmış ve Frida Kahlo Sergisi'ne (Bu sergiden bahsedeceğim) gittiğim haberini alır almaz ressamın hayatıyla ilgili, gerçekten alma hayalleri kurduğum bir kitapla- ve güzelim bir mektupla- paketleyerek bana göndermiş.
   Hiç tanımadığı ya da henüz yüz yüze görüşemediği bir insan için.
   Bazı anlarda yaşamak tadına doyulmayacak kadar leziz oluyor. O günden beri içim içime sığmıyor desem yeridir. Hemen kitaplarıma yapıştırdım, size de göstereyim. (Fotoğraf kalitesi biraz düşük, şimdiden özür dilerim.)
   Yeniden teşekkür ederim Zeynep. (Çizimi yapan Melek'e de teşekkürlerimi ilet.)

                                                                             

    Ekslibris nedir, ondan da bahsedeyim. Kitap seviyorsanız kitaplarınızı ödünç alan ve geri getirmeyen birkaç azılı düşmanınız(!) kesinlikle vardır. (Bu durumdan nefret ediyorum) Çoğu zaman bu kitaplar karışır, sahibi bulunamaz; siz de kitabın size ait olduğunu ispatlayamazsınız. Bunun için kitabın iç kapağına, kitabın size ait olduğunu belirten bir iz koyuyorsunuz. Sadece bunun için de değil, kitabınızı süslemek, size ait hale getirmek için de yapıyorsunuz bunu. İşte bu iz, sizin için çizilen ve tüm kitaplarınızın iç sayfasına yapıştırdığınız, üstünüzde isminizin yazdığı bir resim oluyor.
   Ekslibrisler, zamanla sanatçı ruhlu edebiyatseverlerin estetik zevkine hitap eder hale gelmiş. Elle ya da çeşitli materyallerle çizilen kişisel resimler, ekslibris ustaları, olağanüstü ekslibrisler ortaya çıkmış. Yarışmalar düzenlenmiş.
   Kelime anlamı olarak "...nın kütüphanesinden" anlamı taşıyor. Yani "Ekslibris Özge" derseniz, "Özge'nin kütüphanesinden" demek oluyor.
   Ekslibris benim ilgi alanım. Kitap ve resim bağımlılığımın bir sonucu. Bir gün benim de mutlaka yapmak istediğim bir uğraş.

   Türkiye'de Ekslibris'lerin sergilendiği, satıldığı bir derneği var. Buranın sayfasından sizin için birkaç örnek aldım.
   Türkiye'de en ünlü ekslibris ustalarından olan, aynı zamanda derneğin ve Exlibris Müzesi Müdürü Hasip Pektaş'ı da bu vesileyle analım.

  

 Ve onun ekslibrislerinden birkaç örnek:

İstanbul Ekslibris Müzesi'nden bir kare ve eskilere ait bir ekslibris: